Zachowek to jedno z kluczowych pojęć prawa spadkowego i jednocześnie jedno z najczęstszych źródeł sporów rodzinnych po śmierci bliskiej osoby. Jako adwokat specjalizujący się w sprawach spadkowych, często spotykam się z pytaniami: czym jest zachowek, komu przysługuje zachowek oraz jak ustalić jego wysokość.
Co to jest zachowek?
Zachowek to roszczenie pieniężne przewidziane w Kodeksie cywilnym, którego celem jest ochrona najbliższej rodziny spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w spadku. Przysługuje osobom, które nie zostały powołane do spadku w testamencie albo otrzymały mniej, niż wynikałoby to z dziedziczenia ustawowego.
Warto podkreślić, że zachowek nie oznacza udziału w spadku, lecz prawo do żądania zapłaty określonej kwoty od spadkobierców lub osób obdarowanych przez spadkodawcę.
Komu należy się zachowek?
Prawo do zachowku przysługuje:
- dzieciom spadkodawcy (także przysposobionym),
- małżonkowi,
- rodzicom spadkodawcy – jeżeli byliby powołani do spadku z ustawy.
Wysokość zachowku wynosi co do zasady:
- 1/2 wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym,
- 2/3 udziału – w przypadku osób małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy.
Co wlicza się do zachowku?
Przy obliczaniu zachowku kluczowe znaczenie ma tzw. substrat zachowku, czyli podstawa jego wyliczenia. Nie ogranicza się ona wyłącznie do majątku pozostawionego w chwili śmierci.
Do zachowku wlicza się:
- czysty spadek, czyli majątek pomniejszony o długi spadkowe,
- darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia, zwłaszcza na rzecz spadkobierców,
- darowizny na rzecz dzieci i małżonka, niezależnie od tego, kiedy zostały przekazane.
W przypadku innych osób darowizny co do zasady nie są doliczane, jeżeli zostały dokonane ponad 10 lat przed śmiercią spadkodawcy.
Czego nie wlicza się do zachowku?
Z obliczeń zachowku wyłączone są m.in.:
- drobne, zwyczajowo przyjęte darowizny (np. prezenty okolicznościowe),
- koszty utrzymania i wychowania,
- świadczenia niemające charakteru darowizny.
Prawidłowe ustalenie, co wlicza się do zachowku, często wymaga analizy aktów notarialnych, umów darowizn oraz historii majątku spadkodawcy.
Kiedy zachowek nie przysługuje?
Zachowek nie należy się osobom skutecznie wydziedziczonym, uznanym za niegodne dziedziczenia lub tym, które spadek odrzuciły.
Masz wątpliwości, czy przysługuje Ci zachowek albo jak prawidłowo obliczyć jego wysokość?
Skontaktuj się ze mną!