Pracownicy często wykonują obowiązki na podstawie umowy zlecenia, mimo że sposób wykonywania pracy odpowiada klasycznemu stosunkowi pracy. Dotyczy to szczególnie dużych korporacji, gdzie osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych wykonują identyczne obowiązki jak pracownicy etatowi, ale nie korzystają z tych samych praw i świadczeń.
W takich przypadkach możliwe jest dochodzenie przed sądem ustalenia stosunku pracy oraz innych roszczeń wynikających z Kodeksu pracy.
Kiedy umowa zlecenia może być uznana za umowę o pracę?
O tym, czy strony łączy stosunek pracy, nie decyduje nazwa podpisanej umowy, lecz rzeczywiste warunki wykonywania obowiązków.
Zgodnie z Kodeksem pracy, zatrudnienie ma charakter pracowniczy, jeżeli praca wykonywana jest:
- osobiście,
- za wynagrodzeniem,
- pod kierownictwem pracodawcy,
- w określonym miejscu i czasie,
- w sposób ciągły i podporządkowany.
Jeżeli te elementy występują w praktyce, pracownik może dochodzić ustalenia, że faktycznie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę.
Przykład – praca na zleceniu jak na etacie
Pracownik był zatrudniony w dużej korporacji na podstawie umowy zlecenia. Wielokrotnie zapewniano go, że kolejna umowa będzie już umową o pracę, jednak ostatecznie nigdy do tego nie doszło.
W praktyce:
- wykonywał identyczne obowiązki jak pracownicy etatowi,
- pracował w określonych godzinach,
- musiał stawiać się w konkretnym miejscu pracy,
- podlegał przełożonym i obowiązującym procedurom,
- wykonywał pracę według ustalonego grafiku,
- pracował również po godzinach bez dodatkowego wynagrodzenia.
Jednocześnie nie otrzymywał świadczeń przysługujących pracownikom zatrudnionym na umowie o pracę:
- nie miał prawa do płatnego urlopu,
- nie otrzymał urlopu okolicznościowego z tytułu ślubu,
- nie korzystał z benefitów pracowniczych, np. karty Multisport,
- nie otrzymywał dodatków za nadgodziny.
Ostatecznie umowa nie została przedłużona.
Dlaczego takie zatrudnienie może być nielegalne?
Pracodawca nie może zastępować umowy o pracę umową cywilnoprawną wyłącznie po to, aby ograniczyć koszty zatrudnienia lub uniknąć obowiązków wynikających z prawa pracy.
Jeżeli sposób wykonywania pracy odpowiada stosunkowi pracy, zawarcie umowy zlecenia może zostać uznane za obejście przepisów prawa pracy.
W praktyce takie działania często prowadzą do:
- pozbawienia pracownika prawa do urlopu,
- niewypłacania wynagrodzenia za nadgodziny,
- ograniczenia ochrony przed rozwiązaniem umowy,
- nierównego traktowania pracowników wykonujących te same obowiązki.
Czego może żądać pracownik?
W przypadku ustalenia stosunku pracy pracownik może dochodzić szeregu roszczeń.
Ustalenie stosunku pracy
Sąd może stwierdzić, że strony faktycznie łączyła umowa o pracę, mimo podpisania umowy zlecenia.
Wynagrodzenie za nadgodziny
Jeżeli pracownik wykonywał pracę ponad normy czasu pracy, może domagać się:
- wynagrodzenia za godziny nadliczbowe,
- dodatków za pracę po godzinach.
Ekwiwalent za niewykorzystany urlop
Pracownik może dochodzić wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy za cały okres zatrudnienia.
Wyrównanie wynagrodzenia
Jeżeli u pracodawcy obowiązywały regulaminy wynagradzania lub siatki płac przewidujące wyższe wynagrodzenie dla osób wykonujących dane obowiązki, możliwe jest dochodzenie wyrównania wynagrodzenia.
Odszkodowanie za nieprawidłowe rozwiązanie umowy
W określonych przypadkach pracownik może również żądać odszkodowania za niezgodne z prawem zakończenie stosunku pracy.
Jak udowodnić stosunek pracy?
Kluczowe znaczenie mają dowody potwierdzające rzeczywiste warunki zatrudnienia, m.in.:
- grafiki,
- wiadomości e-mail,
- komunikatory służbowe,
- polecenia przełożonych,
- listy obecności,
- zeznania współpracowników.
Pomocna może być również Państwowa Inspekcja Pracy, która może przeprowadzić kontrolę legalności zatrudnienia i zakwestionować nieprawidłowe stosowanie umów cywilnoprawnych.
Podsumowanie
Jeżeli pracownik wykonuje obowiązki w sposób charakterystyczny dla umowy o pracę, sama nazwa podpisanej umowy nie ma decydującego znaczenia.
W wielu przypadkach możliwe jest skuteczne dochodzenie:
- ustalenia stosunku pracy,
- wynagrodzenia za nadgodziny,
- ekwiwalentu za urlop,
- wyrównania wynagrodzenia,
- odszkodowania.
Pomoc prawna
Pomagam w sprawach dotyczących:
- ustalenia stosunku pracy,
- sporów z pracodawcami,
- niewypłaconych nadgodzin,
- nieprawidłowego zatrudnienia na umowach cywilnoprawnych.
👉 Jeżeli uważasz, że powinieneś być zatrudniony na podstawie umowy o pracę – zapraszam do kontaktu.
Adwokat Kamil Kwiatek